Kuiperij

Het ambacht van de kuiper of de tonnenmaker is één van de vele deelcollecties die de Collectie Bulskampveld rijk is. De kuiper is een ambachtsman die houten kuipen of tonnen maakt. Losse stukken hout bewerkt hij tot planken en duigen. Daarna brengt hij ze samen met hoepels en banden. De werkplaats van de vakman wordt kuiperij genoemd. Het ambacht van kuiper is vandaag nagenoeg verdwenen omdat kuipen of vaten tegenwoordig uit metaal worden gemaakt.

Het kuiperbedrijf Van Pamel maakte houten vaatjes als verpakking voor uitvoerfruit, Sint-Lievens-Houtem, 1921. Collectie Jenny De Moor.

Het ambacht van het kuipen

De noodzaak om vloeistoffen en andere levensmiddelen te bewaren en te vervoeren is even oud als de mensheid zelf. Het vat en de kuip kenden in de middeleeuwen een eerste groei. Bier, boter, kaas en olie werden op de markt in kuipen aangeboden. Later leerde men dat onder invloed van vuur en water hout kon plooien. Zo ontstond het gebogen vat. Het ambacht van de kuiper evolueerde tot specialistenwerk. Er waren kuipers die zich toelegden op verpakkingsvaten en huishoudelijke kuipen. Anderen maakten steviger tonnen voor de inleg- en conservennijverheid. Nog andere kuipers produceerden bijna uitsluitend dranktonnen.

Elk dorp had ook een dorpskuiper die zowat alles maakte van tonnen en kuipen: melkemmers, beerkuipen, boterkuipen, wastobbes, kaastonnen… Door de Industriële Revolutie werden tonnen en kuipen steeds meer machinaal vervaardigd. Vandaag is de traditionele kuiperij vooral hobbyistenwerk geworden. Metalen kuipen, vaten en tonnen zijn nu de norm.

De ton van een tuimelkarn was specialistenwerk van de kuiper, Collectie Bulskampveld, inventarisnummer 32.

Werktuigen van de kuiper

De Collectie Bulskampveld bevat zowel passers en werktuigen voor de bewerking van het hout tot duigen, als werk- en spantuigen voor het samenstellen ervan. De kuiper gebruikte heel wat gespecialiseerde handwerktuigen. Alle modellen van de sponboor, kuipersdissel, hoepeltrekker en trekmes zijn bijvoorbeeld vertegenwoordigd in de collectie. Interessante types met slechts één exemplaar zijn de capsuleklopper, het staarttrekmes en de roeistok.

Techniek van het kuipen

Bewaren van het kuipersambacht

Gereedschappen vertellen slechts een deel van het verhaal. De praktijken en verhalen van de kuiperij zijn minstens even waardevol. Er zijn al stappen ondernomen om de kennis van dit ambacht te bewaren voor de toekomst. Op het platform Immaterieelerfgoed.be is kuiperij een van de voorbeeldprojecten. Ook op de website van Erik Waelput, zoon van een kuiper, vind je meer informatie. In het Kuipersmuseum in Nevele worden regelmatig demonstraties en uitleg gegeven.

Terug naar boven